epigraphiebyzantine.fr



Région_Constantinople_ 111 textes

Corpus__Constantinople_1

Basile 1er-Constantin (869-879) Rempart terrestre - Tour 1
CIG IV 8701 ; PASPATIS 1877, p. 60 ; I. MELIOPOULOS, BZ, 7, 1898, p. 334 ; VAN MILLINGEN 1899, p. 101 ; H. LIETZMANN 1929, n° 1 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 1, p. 123 ; FOSS 1984, p. 78-79, 1.

+ Πύργος Βασιλείου καὶ Κωνσταντίνου πιστῶν ἐν Χριστῷ αὐτοκρατόρων εὐσεβεῖς βασιλεῖς ᾿Ρωμέων +

"Tour de Basile et Constantin qui ont foi dans le Christ, autokratôres, les pieux basileis des Romains."


Corpus__Constantinople_2

Romain II (959-963) ? Rempart terrestre - Tour 4
CIG 8791 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 4a.

Πᾶσι ῾Ρωμαίοις μέγας δεσπότης ἤγειρε Ῥωμανὸς νέον ὁ παμμέγιστος τόνδε πύργον ἐκ βάθρων.

"Pour tous les Romains, le grand seigneur Romain, maître tout-puissant a construit cette nouvelle tour depuis les fondations."


Corpus__Constantinople_3

8e- 9e siècle ? Rempart terrestre - Entre tour 4 et 5
AHUNBAY, DOP 54, 2000, p. 227-239

---] αὐτοκράτωρ[--- ?

"...l'autokratôr..."


Corpus__Constantinople_4

Basile 1er - Constantin, 868-879. Rempart terrestre - Tour 5
MELIOPOULOS, BZ, 7, 1898, p. 332 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 6 ; SEG 34, 703.

---]ΚΑΙ ΚΩΝΣ[----

--- Βασιλείου] καὶ Κωνσ[ταντίνου --- ?

"(...de Basile) et Constantin..."


Corpus__Constantinople_5

Léon VI - Constantin VII, 908-912. Rempart terrestre - Tour 7. Lettres relief accentuées.
PASPATIS 1877, p. 57 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 7

+ Λέων σὺν Κωνσταντίνῳ σκηπτοῦχοι τόνδε ἤγειραν πύργον βάθρων συμπτωθέντα +

"Léon et Constantin, détenteurs du sceptre, ont érigé cette tour depuis les fondations."


Corpus__Constantinople_6

Léon III - Constantin V, 720-741. Rempart terrestre - Tour 18
CURTIS & ARISTARKIS 107 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 12

Ἰ(ησοῦ)ς Χ(ριστὸ)ς νικᾷ
Λέ̣[.]ντος [.]ΑΙ Κων[.]ταντήνου
[..]ΓΑΛ[- - - 8 l. - - -]ΟΝ
καὶ αὐτοκ[.]ατώρον, ΠΟΛΛ[- - 6 l. - -]

Ἰησοῦς Χριστὸς νικᾷ
Λέοντος καὶ Κωνσταντήνου
μεγάλον βασιλέον
καὶ αὐτοκρατώρον, πολλὰ τὰ ἔτη.

"Jésus Christ triomphe !
(Tour de ) Léon et Constantin, grands basileis et autokratores (pour de) nombreuses années."


Corpus__Constantinople_7

Léon V, 815 ou Léon VI - Constantin VII, 908-912. Rempart terrestre - Tour 19.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 13 ; SEG 34 703.

+ ΛΕΩ- - -

+ Λέωοντος καὶ Κωνσταντίνου... ?

"Léon (et Constantin... ?)"


Corpus__Constantinople_8

Constantin VI, 780-797 ? Rempart terrestre - Tour 24
ARISTARKIS, ΚΕΦΣ, 14/2 1884, 40; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 15 ; SEG 34 703.

Κωσταντίνου Παλαιολόγου
αὐτοκράτορος

"Constantin Paléologue, autocratôr."


Corpus__Constantinople_9

Léon III - Constantin V, 740-741. Rempart terrestre - Tour 25, seconde porte militaire
CURTIS & ARISTARKIS 108 ; LK 16 ; SEG 34 703

+ [- - - 17 l. - - -]ΤΙΝΟΥ +
+ Μ[.]<Γ>ΑΛΩΝ [- - - - - 20-22 l. - - - - - -] πολ(λ)ὰ τὰ ἔτη +

+ Λέοντος καὶ Κωνσταντίνου +
+ μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων πολλὰ τὰ ἔτη +

"(Tour de ) Léon et Constantin, grands basileis et autocratores pour de nombreuses années."


Corpus__Constantinople_10

Léon VI - Constantin VII, 908-912. Rempart terrestre - Tour 34. Lettres en relief, accentuées.
PASPATIS 1877, p. 53 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 18

+ Λέων σὺν Κωνσταντίνῳ σκηπτοῦχοι τόνδε ἤγειραν πύργον βάθρων συμπτωθέντα +

"Léon et Constantin, détenteurs du sceptre, ont érigé cette tour depuis les fondations."


Corpus__Constantinople_11

Basile 1er - Constantin, 868-879. Rempart terrestre - Tour 37. Photo avril 2011.
CIG IV 8665 ; PASPATIS, 1877, p. 53 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943 23 ; SEG 34 703

+ Πύργος Βασηλείου κ(αὶ) Κωνσταντίνου ἐν Χριστῷ αὐτοκρατώρον

"Tour de Basile et de Léon, autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_12

Léon V, 815 ? - 8e siècle. Rempart terrestre - Tour 36
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943 23c

- - -]ΑΙ ΚΩΝΣΤ[- - -

--- Λέοντος (?) καὶ Κωνσταντίνου ---

"...Léon et Constantin..."


Corpus__Constantinople_13

Léon VI-Constantin VII, 908-912 - tour 37, seconde tour au nord de la Pegè (Silivri kapı), in situ. Lettres en relief accentuées.
CIG IV 8665; PASPATIS 1877, p. 53 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943 24.

+ Λέων σὺν Κωνσταντίνῳ σκηπτοῦχοι τόνδε ἤγειραν πύργον τῶν βάθρων συμπτωθέντα +

"Léon et Constantin, détenteurs du sceptre, ont érigé cette tour depuis les fondations, alors qu'elle s'était effondrée."


Corpus__Constantinople_14

Justinien II, 685-695 et 705-711. Rempart terrestre - Tour 40. Photo Asunbay-Effenberger.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 26

Monogrammes : + Θεοτόκε βοήθει Ἰουστινιανοῦ δεσπότου.
+ Ἐπὶ Δομετίου ἐνδοξοτάτου ἀπὸ ἐπάρχων καὶ ξενοδόξου.

"Mère de Dieu, secours le seigneur Justinien.
Sous Dometios, le très glorieux ex-consul et hospitalier."


Corpus__Constantinople_15

Léon III-Contantin V (740-741. Rempart terrestre, tour 45. Photographie avril 2011.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 29a

[. . 6 l. . .]Υ̣ΧΗ Λ̣Ε̣ΟΝΤ̣ΟΣ [. . .]
[. . . .]ΤΑΝ[.]ΙΝΟΥ ΜΕ̣ΓΑΛ[.]Ν̣ [. . . .]ΛΕ[. .]

+ Νικᾷ ἡ τύχη Λέοντος καὶ Κωνσταντίνου μεγάλων βασιλέων

"Triomphe la fortune de Léon et Constantin, les grands basileis."


Corpus__Constantinople_16

Léon III, Constantin V et Irène (épouse de Constantin V), vers 741. Rempart terrestre, tour 45.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 29B

+ Νικᾷ ἡ τύχη Λέοντος καὶ Κωνσταντίνου
τῶν θεοφυλάκτων ἡμῶν δεσποτῶν
καὶ Ἠρίνης τῆς εὐσεβεστάτης ἡμῶν αὐγούστης.

"Triomphe la fortune de Léon et Constantin, nos maîtres protégés par Dieu et d'Irène, notre très pieuse Augusta."


Corpus__Constantinople_17

Justinien II (705-711) - Rempart terrestre tour 45.
MEYER-PLATH-SCHNEIDER 1943, 30.

monogrammes:
Ἰουστινιανοῦ μεγάλου βασιλέως. Ὧ Θεοτόκε βοήθει Νικήτᾳ [τῷ Ἄνθρακι].

"(Tour) de Justinien, grand basileus. Ô mère de Dieu secours Nicétas (Anthrax)"


Corpus__Constantinople_18

Léon III-Constantin V (740-741) - rempart terrestre - tour 47.
MEYER-PLATH-SCHNEIDER 1943, 31.

[. . . .]N[. . . . . ]
[. . .]ME[.]ΑΛ[. . . .]

Λέοντος καὶ Κωνσταντίνου ?
[. . . .]μεγάλων βασιλέων ?

"...de Léon et Constantin ? ... grands basileis..."


Corpus__Constantinople_19

Léon III-Constantin V (740-741) - Rempart terrestre - Tour 48.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 32.

ΝΙ[. . . . . .]ΗΛΕΟΝΤ[. . . . .] + [. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .]N +
[. . . . . . . .]ΛΟΝ[. . . . . . . . .] [. . . . . . . . . . ]ΟΚ[. . .]Λ̣[. .]ΟΙ[. . .]

Νικᾷ ἡ τύχη Λέοντος καὶ Κωνσταντίνου μεγάλον (=μεγάλων) βασιλέων καὶ αὐτοκρατορων.

"Triomphe la fortune de Léon et Constantin, grands basileis et autocratores."


Corpus__Constantinople_20

Constant II ou Constantin IV (652-653 ou 667-668 ou 682-683). Rempart terrestre- Tour 50.
CIG IV 8789; PASPATIS 1877 p .46 ; GREGOIRE, Byz. 13, 1938 p.166 et 173 ; DÖLGER, BZ 38 p. 582 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 36 ; Réinterprétée par F. FIORI, Epigrafi, 2008, p. 40-41 d'où TREADGOLD in MANGO (éd.), Oxford history of Byzantium, p. 132.

+ Νικᾷ ἡ τύχη
Κωνσταντίνου τοῦ θεο-
φυλάκτου ἡμῶν δεσπότου
+ + +

+ Ἀνενεώθη ἐπὶ [. . . . . .] τοῦ ἐνδοξο-
τάτου  ἀπὸ ὐπάτων πατρικίου καὶ κουράτορος τοῦ βασιλικοοῦ οἴκου τῶν Μαρίνης ἐν ἰνδικτιῶνος ιαʹ . +

"Triomphe la fortune de Constantin notre maître protégé par Dieu. (La tour) a été restaurée sous [...] le très glorieux ex-consul, patrice et curateur de la maison impériale des Marinae, la 11ème indiction."


Corpus__Constantinople_21

Léon III-Constantin V (740-741) - rempart terrestre, tour 54.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 37.

Χριστὲ ὁ Θεός,  τάραχον καὶ  πολέμιτον φύλατε
τὴν πόλιν, σοῦ νήκας δορούμενος τῦς βασιλεῦσιν ἡμõν

"Ô Christ fils de Dieu, garde la cité calme et en paix, toi qui a fait don de tes victoires à nos basileis."


Corpus__Constantinople_22

Léon III-Constantin V (740-741) - rempart terrestre, tour 55.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 38 ; SEG 34, 703.

ΤΟϹΚ̣ΑΙΚ̣ΩΝϹ̣Τ̣ΑΝΤ̣ΙΝΟΥ
Ι̣Η[ . 2-3 . ]Λ̣Ε . ΝΠ̣ΟΛΑΤΑΗΤ̣[. . . . . . . . . .]

. . . Λέοντος Καὶ Κωνσταντίνου
. . . .βασιλέων ? πολλὰ τὰ ἔτη

"...de Léon et Constantin (grands ?) basileis ? pour de nombreuses années."


Corpus__Constantinople_23

Léon III-Constantin V (740-741) - rempart terrestre, tour 56.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 39 ; SEG 34, 703.

+ ΛΕ̣Ω̣ΝΚΑΙΚ[. . . .]ΝΘΕΩΝΙΚ[. . . .

+ Λέων καὶ Κωνσταντῖνος. . .ἐν θεῷ νικηφόροι ?

"+ Léon et Constantin... en Dieu vainqueurs ?"


Corpus__Constantinople_24

Constantin V (743-750) - Rempart terrestre, tour 57.
MEYER-PLATH & SCHNEIDER, 1943, 40.

+ Νικᾷ ἡ τύχ̣η Κωνσταντίνου Πορϕυρογεννήτου μεγάλου βασιλέως

"Triomphe la fortune de Constantin Porphyrogénète, grand basileus."


Corpus__Constantinople_25

Michel II et Thophile (826-827) - Rempart terrestre, après la tour 57.
CURTIS & ARISTARKIS, ΚΕΦΣ, 16, 1885 supp., 126 (B) ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 79 (A et C).

A : + ΠΥΡ- - -
B : - ΚΡΑΤΩΡΩ -
C : - ΤΛΕʹ

Πύργος Μιχαὴλ καὶ Θεοφίλου - - -αὐτοκρατώρων - - - - - ἔτους ͵ϛΤΛΕʹ

"Tour de Michel et Théophile ?, autocrates, en l'an 6335 (=826-827)."


Corpus__Constantinople_26

Alexis III Ange (juillet 1197) - Rempart terrestre, porte de Charisiou/Edirne Kapi.
Cod. Ambrosianus Gr. 459 fol. 75 ; Cod. Bibl. Rossianus, 11, 136 ; MERCATI, Bessarione, 24, 1920, 201 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 48a

Κλόνοι, σπαραγμοὶ καὶ φορὰ μακρῶν χρόνων
καὶ κυκλικὴ κίνησις  ἀστραπτουμένη,
φ’ ὧν φθορὰ πάρεστι τοῖς φθαρτοῖς ὅλοις,
πτῶσιν παρέσχον  θρόαν τοῖς ἐνθάδε
στοὰς καταστρέψαντα καὶ πύλας ἅμα
κτίσματι λίθοις εὐφυῶς ἡρμοσμένοις·
λλ’ ὁ κράτιστος ὁ κρατῶν γῆς Αὐσόνων,
Κομνηνὸς Ἀλέξιος εὐσεβὴς ἄναξ,
αὖθις νεουργεῖ κἀπὶ τὸ κρεῖττον φέρει
δεικνὺς ὁποῖος ἐστι ἐν τοῖς πρακτέοις.
Μηνὶ Ἰουλλίῳ ἰνδικτιῶνος ιεʹ ἔτει ͵ϛψεʹ .

"Les tumultes, les convulsions,le cours de nombreuses années et le mouvement circulaire qui nous éclaire, d'où vient la ruine à tout ce qui se corrompt, entraînèrent pour le pays une ruine entière, renversant les portiques et les portes, en même temps que les pierres de fondation au bel agencement. Mais le très puissant maître qui règne sur la terre des Ausones, Alexis Comnène, pieux seigneur, les restaure et leur confère plus de grandeur, montrant qui il est dans les charges qui sont les siennes. Au mois de juillet la 15e indiction, en l’an 6705 (=juillet 1197)."


Corpus__Constantinople_27

Isaac II Ange (1186-1187) - Palais des Blachernes, tour 13 du rempart.
PASPATIS 1877, p. 39 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 60 ; SEG 34, 703.

+ Προστάξει αὐτοκράτορος Ἀγγέλου Ἰσαακίου
πύργος ἐκ παραστάσεως Διμένη βασιλείου ἔτ(ους) ͵ϛχϟεʹ .

"Tour (construite) par le commandement de l'autocratôr Isaac Ange, grâce à l'aide de Basile Diménès, en l'an 6695 (=1186-1187)."


Corpus__Constantinople_28

Teophile (829-842) - Palais des Blachernes, tour 14 dite "d'Anemas".
PASPATIS 1877, p. 38; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 61.

-ΟΦΙΛΟV-

+ Πύργος Θεοϕίλου [. . . .

"Tour de Théophile..."


Corpus__Constantinople_29

Michel II seul (820-821) ou Théophile seul (831-840) ou Michel III (ca. 861) - Palais de Blachernes, Tour 15 dite "grande tour". Lettres composées de petits blocs de marbres.
PASPATIS 1877, p. 37 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 62.

Π̣ΥΡΓ̣[ - - - - -]V[- -]ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ
ou
ΜΙ̣[- - - - - - -]Ω̣[- -]ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ

Πύργος Θεοϕίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος
ou
Μιχαὴλ βασιλέως καὶ αὐτοκράτορος

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ.
ou
(Tour) de Michel, basileus (?) et autokratôr."


Corpus__Constantinople_30

Michel II et Théophile (hiver 821-822) - Palais des Blachernes, tour 17.
PASPATIS 1877, p. 36-37 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER, 1943, 63, 64a, 64b.

+ ΜΙΧΑΗΛΚΑΙΘΕΟΦΙΛΟΥΜΕΓΑΛΩΝΒΑΣΙΛ̣[ - - - - - -]ΚΡΑΤ[- - - ] + ΕΤ ͵ϚΤΛʹ

+ Μιχαὴλ καὶ Θεοφίλου μεγάλων βασιλέων καὶ αὐτοκρατόρων + ἔτους ͵ϛτλʹ +

"(Tour de) Michel et Théophile, les grands basileis et autocratores. En l'an 6330 (=821-822)."


Corpus__Constantinople_31

Romain III Argyre (1032-1034) - Tour du bastion Léon V.
PASPATIS 1877, p. 34 ; MEYER-PLATH & SCHNEIDER 1943, 65 ; SEG 34, 703.

+ Ἐνεουργίθη ὁ πύργος τοῦ ἁγίου Νικολάου ἐκ θεμελήων ἐπὶ Ῥομανοῦ τοῦ φηλοχρίστου δεσπώτου +

"La tour Saint-Nicolas a été restaurée depuis les fondations, sous Romain, dans l'amour du Christ. "


Corpus__Constantinople_32

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 14e tour à droite de Feneer Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS, ΚΕΦΣ 16 1885, 131.

]ΙΟϹΘ[. . . . . . . . . . . . . . . . . .]ΤΟΡΟϹ[

Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος

"Tour de Théophile autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_33

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - 12e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 131.

]ΕΟΦΙ[. . . . . . . .]ΑΗΛΕΝ[

+ Πύργος Θεοϕιλου κὲ Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ αὐτοκρατόρων +

"+ Tour de Théophile et Michel autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_34

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 11e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 117.

+ Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος - -

"+ Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_35

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 9e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 123.

- Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_36

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - 8e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 122.

+ΠV[

+ Πύργος - - -

"Tour (de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ ?)"


Corpus__Constantinople_37

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - 4e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 121.

AVΤΟΚΡAΤΟ

+ Πύργος Θεοϕίλου ἐν Χριστῷ ?) αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_38

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - 3e tour à droite de Fener Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 116.

+ ΠV[. . . . . . . . . . . . . . .]ΡΙϹΤΩΑV[. .]ΚΡΑΤΟΡΟϹ

+ Πύργος (Θεοφίλου ?) ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος [+]

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_39

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - 1ère tour à droite de Fener Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 128.

+ Πύργος Θεοφίλου κὲ Μηχαὴλ ἐν Χριστῷ  ἀυτοκρατόρων +

"Tour de Théophile et Michel, autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_40

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - Fener Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 112.

- - -Θεοφήλου καὶ Μιχαὴλ- - -

"...Théophile et Michel..."


Corpus__Constantinople_41

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - Entre Yeni Kapı et Aya Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 129.

+ Πύργος Θεωφήλου καὶ (Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ αὐτοκρατόρων +)

"Tour de Théophile et Michel, autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_42

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - près de Feneer Kapı et de Cubalı Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 132.

ΤΩΡΟΝ +

(+ Πύργος Θεοφίλου κὲ Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ) αὐτοκρατώρον +

"Tour de Théophile et Michel, autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_43

Théophile (831-840) - Rempart maritime - près de Cubalı Kapı.
Cod. Vindob. hist. gr. 94 (=suppl.. cod. 128) dans PREGER & PANTCHENKO, BZ 21, 1912, p. 461-471, en particulier p. 466.

Πύργος ἐν Χριστῷ Θεῷ Θεοφίλου αὐτοκράτορος

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_44

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - 3e tour de la Corne d'or.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 130.

. . .]ΡΓΟϹ[. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .]ΑVΤΟΚΡΑΤΟΡΟΝ +

+ Πύργος (Θεοφίλου καὶ Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ) αὐτοκρατόρον +

"Tour de Théophile et Michel, autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_45

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 3e tour de la corne d'or à droite du pont d'Azap Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 114.

+ Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_46

Théophile (831-840) Rempart maritime - 1ère tour à droite du pont d'Azap Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 119.

+ [-------------

+ (Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος + ?)

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ ?"


Corpus__Constantinople_47

Téophile (831-840) ? - Rempart maritime - 2e tour à gauche du pont d'Azap Kapı.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 120.

]Χ[. . . . .]ΚΡA[. . .]ΟϹ[

(+ Πύργος Θεοφίλου ἐν ?) Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ ?"


Corpus__Constantinople_48

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 3e tour à gauche du pont d'Azap Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 115.

+ Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_49

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - 4e tour à gauche du pont d'Azap Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 118.

(+ Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ) αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_50

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Tour à l'extrémité du Sérail près de Yali Kiosk. 2 fragments.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 111.

[- - -]Θεοφίλου- - - βασιλέως] κ(αὶ) αὐτοκράτορος

"...Théophile...(basileus) et autokratôr..."


Corpus__Constantinople_51

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Une tour du Sérail.
VON HAMMER 1822, I, 21 ; CIG IV 8673.

+ Πύργος Θεοϕίλου πιστοῦ ἐν Χριστῷ μεγάλου βασιλέος αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, qui a foi dans le Christ basileus autokratôr."


Corpus__Constantinople_52

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - Fragment près de Top Kapı.
ENGER 1916, 23c.

---Θεοφίλου πιστοῦ---

"...Théophile qui a foi (dans le Christ)..."


Corpus__Constantinople_53

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - Une tour du Sérail.
VON HAMMER 1822, I, 24 ; GIG IV, 8678 ; CURTIS & ARISTARKIS 1885, 134 ; UNGER 1916, 33.

+ Πύργος Θεοϕίλου καὶ Μιχαὴλ πιστῶν ἐν Χριστῷ αὐτοκρατόρων +

"Tour de Théophile et Michel, autokratores qui ont foi dans le Christ."


Corpus__Constantinople_54

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Top Kapi, extrémité du Sérail.
CIG IV, 8677 ; PANTCHENKO dans PREGER, BZ 21, 1912, p. 468.

Θεοφίλος ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ
πιστὸς βασιλεὺς καὶ αὐτο-
κρατωρ Ῥωμαίων.

"Théophile, qui a foi dans le Christ-Dieu, basileus et autokratôr des Romains."


Corpus__Constantinople_55

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime- 1ère tour à droite de la porte Sainte-Barbe.
CURTIS & ARISTARIKIS 1885, 133.

+ Πύργος Θεοφίλου καὶ Μιχαὴλ πιστῶν ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορων +
Ἰησοῦς Χριστὸς
Νικᾷ

"Tour de Théophile et Michel, qui ont foi dans le Christ, autokratores.
Jésus-Christ triomphe."


Corpus__Constantinople_56

Théophile et Michel III (840-842) ? - Rempart maritime - Top Kapi sur la porte du Sérail.
UNGER 1916, 23b

. . .]αὐτοκρατόρων +

"..autocratores +"


Corpus__Constantinople_57

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Tour de la Sainte-Barbe, pointe du Sérail.
VON HAMMER 1822, 10 ; CIG IV, 8679.

- - - Θεοϕίλος - - - ἐγκαίνισας πόλιν.

"...Théophile...restaurateur de la cité."


Corpus__Constantinople_58

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Tour de la Sainte-Barbe, pointe du Sérail.
VON HAMMER 1822, 23 ; CIG IV, 8674. Fragment conservé au musée archéologique d'Istanbul (inv. 2477 T ; MENDEL, Catalogue, II, 783).

+ Πύργος Θεοϕίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +
Fragment du musée :
+ Πύργος Θεοφίλου ἐ[. . .

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_62

Théophile (831-840) - rempart maritime - Immédiatement au sud de la porte Sainte-Barbe.
VON HAMMER 1822, 5 ; CIG IV, 8672. Photographiée en avril 2011. Relue sur la pierre.

Σὲ, Χριστὲ, τεῖχος  ἀρραγὲς κεκτημένος,
ἄναξ Θεοϕίλος, εὐσεβῆς αὐτοκράτωρ,
ἤγειρε τοῦτο τεῖχος ἐκ βάθρων νέων,
ὅπερ ϕύλαττε τῷ κράτει σου, παντάναξ,
κ(αὶ) δείξον αὐτὸ μέχρις αἰώνων τέλ(ου)ς,
ἄσειστον,  κλόνητον ἐστ[---

"En te possédant, ô Christ, comme rempart infrangible, le seigneur Théophile, pieux autokrâtor, a élevé ce mur sur de nouveaux fondements ; garde cette enceinte de ta puissance, ô souverain de l’univers, et montre-là jusqu’à la fin des siècles inébranlable, indestructible… "


Corpus__Constantinople_63

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 1ère tour au sud d'Odun Kapi.
VON HAMMER 1822, 13 ; CIG IV, 8673.

Ἰησοῦς Χριστὸς νικᾷ
+ Πύργος Θεοϕίλου πιστοῦ ἐν Χριστῷ μεγάλου βασιλέος
αὐτοκράτορος +

"Jésus-Christ triomphe. Tour de Théophile, grand basileus qui a foi dans le Christ."


Corpus__Constantinople_64

Théophile (831-840) - Rempart maritime - 1ère tour au sud de Degirmen Kapi.
VON HAMMER 1822, 15; CIG IV, 8674.

+ Πύργος Θεοϕίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tour de Théophile, dans (la foi) du Christ autocratôr."


Corpus__Constantinople_65

Théophile (831-840) ? - Rempart maritime - 3e tour au sud de Degirmen Kapi.
CURTIS & ARISTARKIS 1885, 124.

- - - ΟΡΟΣ

[+ Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτ]ορος.

"Tour de Théophile, dans (la foi) du Christ autocratôr ?"


Corpus__Constantinople_66

Théophile et Michel III (840-842) - Rempart maritime - Tour incluse dans l'église Saint-Sauveur. 2 fragments déplacés.
DEMANGEL & MAMBOURY 1939, p. 54 et 58.

. . . . .]ΩΑΥΤΟΚΡΑ[.]ΩΡΩΝ +

[+ Πύργος Θεοϕίλου καὶ Μιχαὴλ πιστῶν ἐν Χριστ]ῷ αὐτοκρα[τ]ώρων +

"Tour de Théophile et Michel, pieux autocratores dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_67

Michel III (861-862) - Rempart maritime - Monastère saint-Sauveur (Incili Kiosk)
VON HAMMER 1822, 14 ; CIG IV, 8797 ; CURTIS & ARISTARKIS 1885, 132 ; BURY 1912, p. 135, n. 5; MENDEL, 1912-1914, II, p. 572-574 ; RHOBY, 2014, TR61.

[Πολλ]ῶν κραταιῶς δ[ε]σποσάντων τοῦ σ[. . .
. . . οὐ]δενὸς πρὸς ὕψος ἢ εὐκοσ[μίαν
τὸ βλ]ηθὲν εἰς γῆν τεῖχος ἐξηγερκότο[ς,
. . . . . . . . .]ήτως Μιχαὴλ [ὁ] δεσπότης
διὰ Βάρ̣[̣δα τοῦ τ]ῶν σχολῶν δωμεστίκου
ἤγειρε τερ[π]νὸν ὡράεισμα τῇ Πόλει +
Au dos du second fragment : Κύριε βοήθι τῷ κόμητι.

v. 1. σάλου (VON HAMMER, CURTIS-ARISTARKIS, BURY, MENDEL) ; στέφου (FEISSEL).

"Beaucoup de puissants règnes (…)
(et) personne n'avait relevé le mur jeté à terre
comme la bonne mesure le veut pour sa hauteur (?),
l’empereur Michel
par l’entremise de Bar(das ?, le) domestique des Scholes,
a fait élever pour la cité, indestructible (?) un illustre ornement.
(au dos) Seigneur, secours le comte. "


Corpus__Constantinople_68

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Tour de l'Hodigitria (7e au sud de Degirmen Kapi).
CIG IV, 8675 ; DEMANGEL & MAMBOURY, BCH 60, 1936 ; idem, 1939, p. 71.

+ Πύργος Θεοφίλου ἐν αὐτοκράτορος Χριστῷ +

"Tour de Théophile, autocratôr dans (la foi) du Christ."


Corpus__Constantinople_69

Léon VI et Alexandre (905-906) - Rempart maritime - Tour de l'Hodigitria (7e au sud d'Icili Kiosk)
Fragment 1: PASPATIS 1873, p. 48 ; idem, 1877 p. 101 ; DEMENGEL & MAMBOURY 1936
Fragment 2 : VON HAMMER 1822, 7 et 18 (doublon) ; CIG IV 8699b et c; DEMANGEL & MAMBOURY 1936.

Πύργος Λέοντος καὶ Ἀλεξάνδρου τõν φηλωχρίστον δεσποτõν
[ἔτους κτί]σεος κόσμου ͵ϛυʹ τεσσαρεσκαιδεκάτου +

l. 1. lege τῶν φιλοχρίστων δεσποτῶν. | l. 2 lege κτίσεως.

"Tour de Léon et Alexandre, les seigneurs dans l'amour du Christ, en l'an de la création du monde 6414 (=905-906)."


Corpus__Constantinople_70

Théophile et Michel III (840-842) ? Rempart maritime - Tour proche de l'hôpital Gülane.
DEMANGEL & MAMBOURY 1939 p . 78.

- - - ΡΑΤΟΡ - -

- - - αὐτοκρατόρων - - - ?

"...les autocratores..."


Corpus__Constantinople_71

Empereur inconnu - Rempart maritime - Près d'Incili Kiosk.
VON HAMMER 1822, 6 ; CIG IV 8699.

- - - ὁ) πανκράταιος δεσπότης πάντων (Ῥωμαίων ? - - -

"...le tout-puissant maître de tous (les Romains ?)..."


Corpus__Constantinople_72

Théophile (831-840) - Rempart maritime - Près d'Incili kiosk.
VON HAMMER 1822, 18 ; CIG IV 8699a.

Πύργος Θεοφίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος

"Tour de Théophile, autokratôr dans (la foi) du Christ"


Corpus__Constantinople_74

Théophile (829-840) ? - Rempart maritime - Dernière tour du sérail (Hammer).
VON HAMMER 1822, 16 ; CIG IV 8699A ; MANGO, JDAI, 80, 1965, p. 319-323 ; RHOBY TR88.

- - - -τὸ πρὶν ἠμαυρω[μένον καὶ] διαυγὲς καὶ θέαν ξένην ἔχον [- - - - ἀγ]ρυπνίαις καὶ [- - - -] ἄρξαι τὰς σχολὰς τὸν ἐνθάδε.

"... qui rend visible ce qui était auparavant invisible, qui a un point de vue étonnant …pour les gardes et … (pour que) les Scholes commandent le pays."


Corpus__Constantinople_75

Théophile (836-837) - Rempart maritime - Inscription proche d'ahir Kapi
PANTCHENKO dans PREGER, BZ 21, 1912, p. 471.

Θεοφίλος ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ
πιστὸς βασιλεὺς καὶ αὐτο-
κρατωρος Ῥωμαὶων·ἔτους ͵ϛτμεʹ

"Théophile, basileus et autocrate des Romains qui ont foi dans le Christ-Dieu. L'an 6345 (=837-838)."


Corpus__Constantinople_76

Basile II (1023-1024) - Rempart maritime - Première tour à l'ouest d'agir Kapi.
VON HAMMER 1822, 17 ; CIG IV 8687

ὃν τὴς θαλλάσσης θραῦσμος ἐν μακρῷ χρόνῳ
κλύδωνι πολλῷ καὶ σϕοδρῷ ῥηγνυμένης, πεσέειν
καταναγκάσε, πύργον ἐκ βάθρων, Βασιλείος
ἤγειρεν εὐσεβὴς ἄναξ, ἔτους ͵ϛϕλβʹ.

"La tour que les brisants de la mer qui s'y sont fracassés pendant longtemps en un flot abondant et violent ont contrainte à s'effondrer, Basile, le pieux seigneur, l'a relevée, depuis les fondations, en l’an 6532 (=1023-1024)."


Corpus__Constantinople_77

Empereur inconnu - Rempart maritime - 2ème tour à l'ouest d'agir Kapi.
VAN MILLINGEN 1899, p. 187, n. 4.

- - - - - Ῥωμαίων (?) ΝΘΟΜ τεῖχη νεουργεῖ (?) καὶ φυλάττει

ΝΘΟΜ lege [ἐ]ν Θ(ε)ῷ Μ̣ ?

"...Romains... le mur a été restauré (?)"


Corpus__Constantinople_78

Basile 1er (867-886) ? - Rempart maritime - Sur une porte à Davut Kapi.
PANTCHENKO dans PREGER, BZ 21, 1912, p. 470, n° 22.

Βασιλείου Μακεδῶνος

"Basile le Macédonien"


Corpus__Constantinople_79

Théophile (829-840) - Rempart maritime - Vers Kum Kapi.
MECAIRE D'ANTIOCHE dans PO 22, 1930 p. 94-95.

Θεόϕιλος βασιλεὺς Ῥωμαίων καὶ αὐτοκράτωρ

"Théophile, basileus des Romains et autocrate."


Corpus__Constantinople_80

Théophile (829-840) - Rempart maritime - Tour proche de Kum Kapi.
MECAIRE D'ANTIOCHE dans PO 22, 1930, p. 94.

Θεοφίλος ἐν Χριστῷ πιστὸς βασιλεὺς Ῥωμαίων καὶ αὐτοκράτωρ

"Théophile, pieux basileus des Romains et autocrate."


Corpus__Constantinople_81

Michel III (842-867) ? - Rempart maritime - Tour du port Eleuthérien.
MORDTMANN 1892 p. 59 ; OBERHUMMER, Realencyclomädie 7 1900, p. 983.

- - - Μιχαὴλ αὐτοκράτορων - - -

"...Michel autocrate
ou
...Théophile et) Michel, autocrates..."


Corpus__Constantinople_82

Manuel Comnène (1163-1164) - Rempart maritime - Tour octogonale à l'est de Narli Kapi.
CIG IV 8734 ; GREEN, Eranos 44, 1946, p. 221-222 ; SCHNEIDER, Oriens, 5, 1952, p. 198.

+ Ἀνεκαινίσθη παρὰ Μανουὴλ τοῦ φιλοχρίστου βασιλέως πορφυρογεν-
νήτου καὶ αὐτοκράτορος Ῥωμαίων τοῦ Κομνηνοῦ· ἐν ἔτει
͵ϛχοβʹ ἐνδδικτιῶνος ιβʹ +

"(La tour) a été restaurée par Manuel Comnène, par amour du Christ et Porphyrogénète, autokratôr des Romains, en l’an 6672, la 12e indiction (= 1163-1164)."


Corpus__Constantinople_83

Basile II - Constantin VIII (1012-1013) - Rempart maritime - Porte près de Narli Kapi.
CIG IV 8700.

Ἀνεκαινίσθη ἐπὶ Βασιλείου καὶ Κωνσταντίνου τῶν
πορφυρογεννήτων, φιλοχρίστων, σεβαστῶν δεσποτῶν
ἐν ἔτει ͵ϛφκαʹ.

"(La porte/la tour) a été restaurée sous Basile et Constantin porphyrogénètes, par amours du Christ, maîtres augustes, en l’an 6521 (=1012-1013)."


Corpus__Constantinople_84

Basile II - Constantin VIII (1012-1013) - Rempart maritime. Tour près de Narli Kapi, même texte que la précédente.
ŠEVCENKO RESEE, 7, 1969, p. 596, n. 15 ; CHEYNET & DREW-BEAR, REB, 62, 2004, p. 223.

Ἀνεκαινίσθη ἐπὶ Βασιλείου καὶ Κωνσταντίνου τῶν
πορφυρογεννήτων, φιλοχρίστων, δεσποτῶν
ἐν ἔτει ͵ϛφκαʹ.

"(La tour) a été restaurée sous Basile et Constantin les porphyrogénètes, par amour du Christ, les maîtres, en l’an 6521 (=1012-1013)."


Corpus__Constantinople_85

Manuel Comnène (1143-1180) - Rempart maritime - Près de Yedikule.
SCHNEIDER, Antiquity, 11/n°44, décembre 1937, p. 461 ; GREN, Eranos 44, 1946, p. 221 ; SCHNEIDER, Oriens 5, 1952, p. 199.

[+ Ἀνεκαινίσθη] ἐπὶ Μανουὴλ αὐτοκράτορος πορϕυρογεννήτου τοῦ Κομνηνοῦ +

"(La tour) a été restaurée sous Manuel Comnène, autokrator porphyrogénète."


Corpus__Constantinople_86

Théophile (831-840 - Rempart maritime - sans précision.
VON HAMMER 1822, 15 ; CIG IV 8674.

+ Πύργος Θεοϕίλου ἐν Χριστῷ αὐτοκράτορος +

"Tours de Théophile, autokratôr dans (la foi du) Christ."


Corpus__Constantinople_87

Empereur inconnu (Xe-XIe siècle) - Eglise nord de Kalenderhane. Fragment de plaque de marbre.

ΚΩΝϹΤΑΝΤ̣
ΕΝΧΡΙϹΤΩΠ̣

Κωνσταντῖνος
ἐν Χριστῷ πιστός - - -

"Constantin, loyal au Christ..."


Corpus__Constantinople_88

Manuel Comnène (1180) - Epitaphe - Eglise du Pantokrator.
MANGO, DOP 16, 1962.

Ὁρῶν τὰ καινὰ ταῦτα θαύμαζε, ξένε· βουλὴν μαθητοῦ σχηματουργεῖ δεσπότης ὤμοις βασιλεὺς Μανουὴλ λίθον φέρων, |4 ἐν ᾧ τὸ σῶμα συνταθὲν τοῦ Κυρίου ἐσχηματίσθη πρὸς ταφὴν τῇ σινδόνῃ· καὶ τοῦτον αἴρει, τὴν ταφὴν προμηνύων, ὡς συνταφῇ θάνατον ἐσταυρωμένῳ |8 καὶ συναναστῇ τῷ ταφέντι Δεσπότῃ. ἡ δ’ αὗ βασιλὶς καὶ σύνευνος Μαρία, τῇ δὲ στερήσει τοῦ φεραυγοῦς δεσπότου αὐγοῦστα σεπτὴ βασιλὶς πάλιν Ξένη, |12 αὐτοκρατοῦντι σὺν Ἀλεξίῳ γόνῳ ὡς μυροφόρος μύστις ἄλλη Μαρία τὰ μύρα τοῖς δάκρυσι κιρνᾷ καὶ πάλιν, οὐ τὸν λίθον ζητοῦσα τίς ἐκκυλίσει |16 ζωηφόρου μνήματος ἀπὸ τῆς θύρας, ἀλλ’ ὡς κυλίσῃ ζωτικὸν λίθον τάφῳ, ἐν ᾧ τέθαπται σῶμα χριστοῦ Κυρίου, τοῦ Μανουηλ ἄνακτος, εἶτα Ματθαίου, |20 ἐν οἶς βασιλεῦς τοῖς δυσὶ θεωνύμοις διττὰς καθαιρεῖ τὰς ἐναντίας φύσεις· ὁ γὰρ Μανουὴλ ἧτταν ἐθνῶν ἐμφέρει, τῶν δ’ αὖ νοητῶν κλῆσις ἡ τοῦ Ματθαίου |24 τῷ σχηματισμῷ τῆς ἰσαγγέλου θέας. ἡ γοῦν βασιλὶς δάκρυσιν ὥσπερ μύροις ὅλην ἑαυτὴν ἐκκενοῖ πρὸς τὸν λίθον, φωνὴν παρεστῶσ’ ὡς ἐπαφήσῃ πάλιν· |28 καὶ δεύτερον Λάζαρον ἐξαναπλάσῃ· εἰ δ’ οὐκ ἀκούσει καρτερῶν τῇ ἐσχάτῃ, αὐτῷ λίθῳ κρούσαιτο τὴν τάφου θύραν, δι’ οὗ τάφων πρὶν ἠνεῴχθησαν λίθοι, |32 πέτραι διερράγησαν Ἅδου καὶ πύλαι, καὶ τὸν νέκυν κλέψειε τὸν πεφιλμένον καὶ τὴν ἑαυτῆς καρδίαν ὡς σινδόνα καινὴν ὑφαπλώσασα σκευάσῃ μύρα, |36 ἀντ’ ἀλόης δάκρυα καὶ σμύρνης μύρα, καὶ πενθικῷ σχήματι ταῦτα κωκύσῃ· « ὦ καρδία, ῥάγηθι· δέξαι δεσπότην σπλάγχνων ἐμῶν ἔσωθι τῶν πολυστόνων, |40 ὃν εἵχες ἐγκάρδιον, ὅνπερ ἐφίλεις, οὗ νῦν θανόντος καὶ κρυβέντος ἐν λίθῳ πέπηγα κἀγὼ τῷ πάθει καθὰ λίθος καὶ συννεκροῦμαι τῷ τάφῳ καὶ τῷ λίθῳ, |44 ψυχῆς ῥαγείσης καὶ πνοῆς ἀποπτάσης· [- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -]

"Admire ces choses étranges que tu vois, ô étranger: notre maître (=despotès), le basileus Manuel reproduit ici la volonté du Disciple lorsqu’il a porté sur ses épaules la pierre sur laquelle le corps du Seigneur était posé et préparé pour l’inhumation, recouvert d’un linceul. Il le souleva en annonçant à l’avance ses propres funérailles, que dans la mort il serait enterré le crucifié, et ainsi, ensembles avec le Seigneur. La basilissa Marie, sa femme, qui, privée de son seigneur resplandissant, est toujours notre sainte Augusta (nommée) Xénè, avec son fils, Alexis, comme cette autre Marie qui secrètement appliqua les onguents, une fois encore prépara les onguents avec ses larmes, non pas pour rechercher celui qui va rouler la pierre loin de la porte de la tombe qui donne la vie, mais qu’elle peut rouler la pierre qui donne la vie à la tombe dans laquelle est enterré le corps de l’oint du Seigneur, l’empereur, Manuel surnommé Matthieu – deux noms divins par lesquels l'empereur a défait deux sortes d’adversaires : le nom de Manuel inspire la défaite sur les nations étrangères, tandis que celui de Matthieu fait de même sur les ennemis spirituels de par l’aspect de son habit angélique. Certes, l'impératrice verse des larmes comme des onguents et s’épuise devant la pierre, debout elle aussi, pour lancer des mots contre (la pierre) et relever Lazare une seconde fois. Mais s’il ne l’entend pas comme il attend le dernier jour, elle pourrait frapper à la porte de la tombe avec cette pierre au moyen de laquelle par le passé, d’autres pierres tombales ont été ouvertes, les rochers et les portes de l’enfer brisées, et elle pourrait voler le défunt bien-aimé et fixer son cœur comme un linceul, verser des larmes à la place de l'aloès, et des onguents à la place de la myrrhe, et prononcer cette complainte lugubre : " Ô cœur brisé ; Reçois les entrailles de mon maître qui me provoquent une grande douleur, celui que j’ai tant porté dans mon cœur. Maintenant qu'il est mort et ensevelli sous une pierre, je me suis, moi aussi, changé en pierre avec douleur et je suis affectée par la tombe et la pierre, l’âme brisée et le souffle envolé.""


Corpus__Constantinople_89

Constantin IX Monomaque (1042-1055) - Mosaïque de Sainte-Sophie.
WHITTEMORE, 1942, p. 14.

Κωνσταντῖνος ἐν Χ(ριστ)ῷ τῷ Θεῷ
αὐτοκράτωρ πιστὸς
βασιλεὺς ᾿Ρωμαίων
ὁ μονομάχος.

"Constantin Monomaque, pieux autocrate, basileus des Romains, dans le Christ-Dieu."


Corpus__Constantinople_90

Zoé (1028-1050) - Mosaïques de Sainte-Sophie.
WHITTEMORE 1942, p. 17

Ζωὴ ἡ ἐυσεβεστάτη αὐγούστα +

"Zoé, la très pieuse augusta."


Corpus__Constantinople_91

Constantin IX Monomaque (1042-1055) - Mosaïques de Sainte-Sophie.
WHITTEMORE 1942, p. 17.

+ Κωνσταντῖνος ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς Ῥωμαίων Μονομάχος.

"Constantin Monomaque, dans le Christ-Dieu, pieux basileus des Romains."


Corpus__Constantinople_92

Jean II Comnène (1118-1143) - Mosaïques de Sainte-Sophie
WHITTEMORE 1942, p. 24

Ἰωάννης ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς πορφυρογέννητος καὶ αὐτοκράτωρ Ῥωμάιων ὁ Κομνηνός.

"Jean Comnène, pieu basileus porphyrogénète et autocrate des Romains, dans le Christ-Dieu."


Corpus__Constantinople_93

Irène de Hongrie (1088-1134) - Mosaïque de Sainte-Sophie.
WHITTEMORE 1942, p. 26

Εἰρήνη ἡ εὐσεβεστάτη αὐγούστα

"Irène, la très pieuse augusta."


Corpus__Constantinople_94

Alexis (1107-1142), fils de Jean II Comnène - Mosaïques de Sainte-Sophie.
WHITTEMORE 1942, p. 27

Ἀλέξιος ἐν Χριστῷ πιστὸς βασιλεὺς Ῥωμαίων [ὁ Πορϕυρογένητος ?]

"Alexis, dans le Christ, pieux basileus porphyrogénète des Romains."


Corpus__Constantinople_95

Alexandre (879-913) - Mosaïques de Sainte-Sophie.
UNDERWOOD, DOP, 14, 1960, p. 213-215 ; UNDERWOOD & HAWKINS, DOP 15, 1961, p. 187-217.

Κύριε βοήθει (τῷ σῷ) δούλῳ ὀρθοδόξῳ πιστῷ δεσπότῃ Ἀλεχάνδρος

"Seigneur, porte secours à ton orthodoxe serviteur, le pieux seigneur Alexandre."


Corpus__Constantinople_96

Michel III et Basile (867) - Sainte-Sophie - Kibourion de l'autel.
CEPHALAS, Anthologie grecque, éd. WALTZ, 1928, I, p. 13

Ἃς οἱ πλάτοι καθεῖλον ἐνθάδ’ εἰκόνας
ἄνακτες ἐστήλωσαν εὐσεβεῖς πάλιν.

"Les images que les égarés avaient renversées ici, de pieux souverains les ont relevées."


Corpus__Constantinople_97

Manuel 1er (1166) - Sainte-Sophie - Texte de l'édit conciliaire d'avril 1166.
MANGO, DOP 17, 1963.

1+ Μανουὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς ὁ πορφυρογέννητος, Ῥωμαίων αὐτοκράτωρ] ε̣υσεβέστατος, ἀεισέβαστος, αὔγουστος, ἰσαυρικὸς, κιλινικὸς, ἀρμενικὸς, |2 δαλματικὸς, οὐγγρικὸς, βοσθνικὸς, Χροβατικὸς, λαζικὸς, ἰβηρικὸς, βοθλγαρικὸς, σερβικὸς, ζηκχικ]ὸ̣ς, Χαζαρικὸς, γοτθικὸς, θεοκυβέρνητος κληρονόμος τοῦ στέμματος τοῦ μεγάλου |3 Κωνσταντίνου καὶ ψυχῇ νεμόμενος πάντα τὰ ταύτου δίκαια ὥς τινων ἀποστατησάντων τοῦ κράτους ἡμῶν, τοῖς τοῦ φιλοχρίστου ἡμοῶν παντὸς λαοῦ, τῆς τε θεοφυλάκτου |4 ἡμῶν βασιλίδος πόλεως, ἔτι δὲ καὶ πᾶσι τοῖς τῶν ὑπὸ τὴν τῆς ἡμετέρας βασιλείας ἐξουσίαν Χ]ω̣ρῶν, ἠπειρωτικῶν τε καὶ θαλαττιῶν οἰκ̣[ήτορσιν. 5 + Εἰ μακαρίζει Πέτρον Χριστὸς τὸν ἐν ἀποσ̣τ̣[όλοις κορυφαιότατον, ἐπεὶ προφθάνει πάντας τῷ διαπύρῳ τῆς ἀγαπήσεως, καὶ τοῦτον εἴναι τὸν Χριστὸν διατείνεται τὸν τοῦ θεοῦ ζῶντος υἰὸν, |6 ἅτε παρὰ τοῦ πατρὸς ἀποκαλυφθεις τὸ κατ’ ἐκεῖνον μυστήριον, τί δήποτ’ ἄν ἕτερον εἴη μακαριστότερον καὶ τῷ κυρίῳ εὐαρεστότερον τοῦ τῆς εὐσεβείας ὀρθοδοξαστικῶς τὴν ἀποστολοκὴν ἐκκλησίαν ἀντέχεσθαι |7 καὶ μὴ παρὰ τῶν τοῦ ᾅδου πυλῶν κατισχύεσθαι ; ἅστινας δὴ τὰς πύλας ταύτας ὑποληπτέον τοὺς μὴ παρὰ τὴν τ]α̣ύτης αὐλὴν εἰσιόντας δι’ αὐτοῦ Χριστοῦ τῆς ἀσφραγίστου θύρας, ἐπεὶ καὶ πᾶσι τοῖς ἐρχομένοις |8 ἄνετος πρόκειται. Ἐπὶ ταύτην τὴν πρὸς θεὸν εἰλικρινεστάτην εὐσέβειαν ὡς ἐπὶ πέτραν ἁῤῥαγεστάτην ἡ θεόθεν ἡμῶν βασιλεία τὸν ἑαυτῆς θεμέλιον προσεδράζουσα καὶ ταύτῃ προσεποικοδομεῖσθαι τὸ ὑπήκοον ἅπαν σπουδάζουσα, |9 μυρίαν ὅτι τὴν περὶ τούτου φροντίδα διηνεκῶς ἐπιδείκνυται. Οἴδαμεν γὰρ ἀκριβῶν, ὡς εἰ καὶ βασιλεύειν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς θεὸς ἡμᾶς ἐπευδόκησεν, ἀλλ’ οὖν ἐκεῖθεν βασιλευόμεθα· καὶ ὥσπερ παρὰ τῶν ὑπὸ χεῖρα λαμβάνειν πίστιν ἀνεπιμώμη- |10 τον τῶν ἐξ ἀνάγκης εἶναι τιθέμεθα, οὕτω καὶ προεισφέρειν θεῷ τῷ βασ̣[ιλεύειν ἡμᾶς προορίσαντι τὴν ἀπαρέγκλιτον πίστιν παρὰ τοῦ δικαίου προσαπαι]τούμεθα, καὶ δεῖν εἶναι Σολομῶντι πείθεσθαι λογιζόμεθα τῶν πραγμάτων [ἑκάστῳ τὸν πρόσφορον καιρὸν ἀφορίζοντι. Ἐντεῦθεν] |11 καὶ ποτὲ μὲν μετὰ τοῦ εἰρηνικοῦ Χριστοῦ πλὴν ἀλλ’ ἐπικαιρότατα λέγοντος “οὐ[κ ἦλθον ἐπὶ τὴν γῆν εἰρήνην βαλεῖν ἀλλὰ μάχαιραν”, οὐδὲ ἡ γαληνότης ἡμῶν εἰρηνεύειν ἀνέχεται οὐ]δ’ ἐν ἀταράχῳ μένειν, ὁπότε παρεμβόλη διαφωνούντων τοῖς περὶ θ[εοῦ θεσμοῖς ἀναφαίνεται τὴν μάχαιραν] |12 αἵρει τοῦ πνεύματος, τὴν διαιροῦσαν τὸ χεῖρον ἀπὸ τοῦ κρείττονος, τὰ θεῖα προβεβλημέν[η ῥήματα, καὶ δι’ αὐτῶν διχοτομοῦσα πᾶν ὅσον τῆς ἐκκλησίας ἔκφυλον νόημα· ποτὲ δὲ μετὰ τοῦ αὐτοῦ Χριστοῦ, τοῦ κα]τὰ καιρὸν αὖθις τὴν οἰκείαν εἰρήνην βραβεύοντος καὶ εἰρηνεύειν ἐν ἑαυτοῖς καὶ πᾶσι κε[λεύοντος καὶ τὰ τῶν εἰρηνοποιῶν μακαρίζοντος, ἀπο-] |13 στρέφει μὲν τὴν λογικὴν ῥομφαίαν εἰς τὰ ὀπ(ί)σω, ἤδη τὰς τῶν ἀντιλεγόντων δ[ιελθοῦσαν καρδίας καὶ τοὺς οὐκ ἀνεπισφαλεῖς λογισμοὺς εἰς μέσον ἀνακαλύψασαν, τὸν δὲ τῆς] ἔ̣χ̣θ̣ρ̣ας φραγμὸν καθαιρεῖ καὶ τὸ τῆς ἀντιλογίας καταστρέφει μεσότοιχον, καὶ [μετὰ τῆς ᾀσματιζούσης τάξατέ φησιν ἀγάπην ἐπὶ τοῖς μέχρι] |14 νῦν ἀντερίζουσι. Τοῦτο δὴ καὶ νῦν ἐπὶ το<ῖ>ς παρεμπεσοῦσ(ι)ν ἡ ε̣[᾿θσεβὴς ἡμῶν βασιλεία προσεπεδείξατο.
2. Ἐζητεῖτο μὲν γὰρ περὶ τῆς ἐν τῷ ἱερογρ]ά̣φῳ εὐαγγελίῳ φωνῆς τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἣν τοῖς μ̣[αθηταῖς προσεφθέγζατο κατὰ τὴν τοῦ πάθους νύκτα λέγων |15 πρὸς τὸν πατέρα πορεύεσθαι, ὡς ὀφείλειν διὰ τοῦτο χαίρειν μᾶλλον̣ [αὐτοὺς, ὅτι, φησὶ, πορεύομαι πρὸς τὸν πατέρα, ὃτι ὁ πατήρ μου μείζων μου ἐστίν· ἡ δὲ] ζήτησις, ὅπως ἢ καὶ κατὰ τίνα τὴν διασάφησιν μείζων τοῦ λέγον[τος Χριστοῦ ὁ πατὴρ ἐκλαμβάνεται. Ἐνταῦθα κατὰ τὴν μωσϊκὴν] |16 ἐκείνην ῥᾶβον τοῦτο τὸ πρόβλημα μικροῦ δεῖν διχῇ διατέμνειν ἔμελλ̣[ε θεοῦ τῆς ἐκκλησίας τὴν θάλασσαν, πρὸς ἣν οἱ ζωγρηταὶ τῶν ἀνθρώπων ἁλιεῖς τὰ δίκτυα τοῦ λόγου] χαλάσαντες τὴν ἐθνικὴν μερίδα συμπαρελέξαντο· ὡς καὶ σοκεῖν ἵστασθα̣ι̣ [τεῖχος ἐκ δεξιῶν καὶ τεῖχος ἐξ εὐωνύμων, ὡς ἀλλήλοις] |17 πάντων ἀντιλεγόντων περὶ τῆς τοῦ ῥητοῦ ἐξηγήσεως, οἱ μὲν γὰρ τῶν τισι τῶν γραφικ[ῶν ἀποχρώμενοι χρήσεως, μόσῳ τῷ αἰτίῳ τῆς ἀχρόνου καὶ ἀνωτάτω γεννήσεως τοῦ] μονογενοῦς υἰοῦ τοῦ θεοῦ τὴν ἐξήγησιν ταυτησὶ τῆς φωνῆς περιέγραφον, καὶ συγχ[ωρεῖν οὐκ ἤθελον καὶ ὡς σακροφόρου τοῦ κυρίου κατὰ τὴν κάτω] |18 γέννησ(ι)ν χρηματίσαντος τὴν ῥῆσιν ταύτην λογίζεσθαι· ὡς ἐντεῦθεν καιν̣[ήν τινα τὴν ἕνωσιν τῶν τοῦ Χριστοῦ φύσεων καὶ μὴ κατὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν παράδοσιν ἀνα]φαίνεσθαι, καὶ ταὐτὸν εἶναι νομίζεσθαι ὑποστάσεως τε τὸ ἑνιαῖον περια[θρεῖν καὶ τὴν ἀσύγχυτον κρᾶσιν τῶν ἐν Χριστῷ ἡνωμένων ἀτρέ-] |19 πτως φύσεων, καὶ διὰ ταῦτα κινδυνεύειν τὰς τῶν μονοφυσιτῶν δυσφημία[ς οἷ]ον ἀνακαινίζεσθαι. Ἦσαν δὲ οἳ κατὰ μόνον τὸν τῆς κενώσεως εἴτο[υν σ]υγκαταβάσεως τρόπον εἰρῆσθαι μεὶζονα τοῦ υἰοῦ τὸν πατέρα διενοοῦντο, ὡς [τῇ τοῦ μονογενοῦς ὑποστάσει κατὰ τὴν θείαν αὐτοῦ φύσιν πάντως] |20 προσάπτεσθαι τὸ λεγόμενον· οὗτος γὰρ ἑαυτὸν κεκένωκεν ἄσαρκ̣[ος ὢ]ν, καὶ τὴν ἁγνὴν ὑπέδυ μήτραν τῆς θεομήτορος, τῶν μέντοι πατρικῶν οὐ[κ ἀ]π̣έστη κόλπων, ὅλος ὢν ἀχώριστος τοῦ γεννήτορος. Οἱ δὲ προσώπῳ τ[ῆς κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως τοῦτο ῥηθῆναι παρὰ τοῦ κυρίου] |21 ἐπίθεντο, ὥστε μονονουχὶ φαντασιώδη τὴν οἰκονομίαν τῆς μ̣[ετὰ σα]ρκὸς ἀναστροφῆς αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς εἰκονίζεσθαι. Ἔνιοι δὲ καὶ τῇ σαρκ[ὶ μὲ]ν τοῦ κυρίου τὴν τοιαύτην φωνὴν ἐπεγράφοντο, πλὴν ἀλλ’ ὁπότε κατὰ ψι̣[λὴν ἀποδιαίρεσιν σὰρξ αὕτη νοεῖται, ξένη τῆς προσλα]| 22 βομένης ταύτην θεότητος, ὥσπερ τυχὸν ἡ τῆς ἡμῶν ἑκάστου σακρὸς ὑ[πόσ]τ̣ασις, προὸς ἣν οὐδαμῶς οὐδεμία τῆς θεότητος ἓνωσις· ὃν δὴ τρόπον [καὶ ἡ] δουλεία καὶ ἡ ἄγνοια ταύτῃ προσάπτεται ἡνίκα ψιλαῖ̣ς̣ τοῦ νοῦ [φαντασίαις τὸ ὁρώμενον ἐκ τοῦ νοουμένου διέ-] |23 λωμεν κατὰ τὸν Δαμασκόθεν σοφόν· κατὰ γὰρ τὴν τῆς ὑποστάσεως [τ]αυτότητα καὶ τὴν ἀδ(ι)άσπαστον ἕνωσιν οὔτε δούλη οὔτε ἀγνοοῦσα λεχθή̣[σε]ται· καὶ οὕτω καὶ πρὸς ἑαυτοὺς διαφωνοῦντες οὗτοι ἐδείκνυντο· οἱ δὲ ἑτέρω̣[θεν αὐτοῖς ἀντικαθιστάμενοι ᾔδεσαν μὲν καὶ] |24 τινας τῶν πνευματοφόρων τῆς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας πατέρων καὶ διδασκάλων τὴν τοῦ [κυρίου] ταύτην φωνὴν ἑρμηνεύσαντας καὶ κατὰ τὸ αἴτιον τῆς ἀκαταλήπτου πρώτη[ς γεν]νήσεως, ἀλλ’ οὖν ὁπότε κατὰ τῶν ἐρεσχελούντων κατ’ οὐσίαν διαφέρειν τοῦ [υἰοῦ τὸν πατέρα τὰς ἀντιῤῥήσεις πεποίηντο τῇ τοῦ μείζονος φωνῇ] |25 κ̣ατ̣ὰ π̣άντα χρωμέν̣ων καὶ ὑπόβασιν ἐν ἀμφοτέροις κατὰ τὴν [φύ]σι̣ν̣ εἰσα̣γόυντων καὶ ἑτερότητα, οὐ μὴν δὲ κατὰ τοῦτο καὶ μόνον ἐκλαμβάνεσθαι τὴ[ν τοι]αύτην φωνὴν προσεπάγοντας· ἡνίκα γὰρ οὐ πρὸς τοιούτους ἦσαν αἱ ἀντιθ[έσεις καὶ τὰ παλαίσματα, περὶ δὲ τῆς μετὰ σαρκὸς οἰκονομίας καὶ τῶν φυ-] |26 σ̣ικῶν ἰδο[τήτων] καὶ διαφορῶν ἐδογμάτιζον, ἑκάστῃ τῶν φύσ̣ε̣ω̣ν̣ [τὰς] προσφόρους ῥήσεις ἀπένεμον, τὰς μὲν ὑψηλοτέρας καὶ ὑπερκειμένος τῇ τοῦ Χριστοῦ [θεότ]ητι ὡς καὶ θεοῦ τελείου ὄντος προσαφορίζοντες, τὰς δὲ ταπεινοτέρας καὶ ὑποβεβη̣[κυίας τῇ ἐν τῷ αὐτῷ Χριστῷ ἀνθρωπότητι ὡς καὶ ἀνθρώπῳ γεγονότι] |27 τελείῳ προσεφαρμόζοντες· οἷς καὶ τὸ ἡμέτερον ὡμοφρόνει κράτος, [ταῖ]ς τῶν ἁγίων τῆς ἐκκλησίας φωστήρων διδασκαλίαις ἑπόμενον. Οὕτω δ̣[ὴ] καὶ μετὰ τοιούτων ἀντιθέσεων ἀμφιγνωμονοῦντες ἀλλή̣λ̣[οις καὶ ἀντιλέγοντες ἀνεφαίνοντο. Ἀλλ’ ἡ παρὰ τῆς ἄνω-] |28 θεν δεξιᾶς καὶ διεξαγομένη βασιλεία ἡμῶν οὐχ ὑπερεῖδεν οὕ[τω τ]ὸν νέον τοῦ θεοῦ καὶ περιούσιον Ἰσραὴν τῷ τῆς αἰγυπτιακῆς κακίας ἄρχο[ν]τ̣ι πολε̣μούμενον, οὐδὲ τὴν ἐξ ἐθνῶν μετῃρμένην καὶ εὐκληματοῦσα̣[ν ἄμπελον ταῖς τῶν ἀπᾳδόντων λόγων παρεισφθοραῖς] |29 χαλαζουμένην οἷον καὶ συντριβήσεσθαι μέλλουσαν, ὡς καὶ τῷ φυτ̣ο̣υ̣[ργῷ] θρηνηθῆναι διὰ τὸ ἀκαλλές τε καὶ ἄκαρπον. Κἄν δὲ μυρίαις ὅσαι[ς] ταῖς ἀνθολκαῖς τῶν κοσμικῶν φροντίδων διεμεμέριστο, καὶ τοῖς ἐκ [τοῦ καλάμου θηρίοις, ἀλλὰ δὴ καὶ τοῖς πελαγίοις κήτεσιν] |30 ἀντιμαχεῖν ἠναγκάζετο ἐκ θαλάσσης ἅμα γῆς προσεγχανοῦσι κατ̣[ὰ τ]α̣ὐτὸν, ἐφ’ ᾧ τὸ τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς περικαλλέστατον σῶμα διασπαράξ[ασ]θαι, ὅμως τὰ μὲν ἐν δευτέρῳ τίθεται, τῆς δὲ τῶν διστώτων τῆς ἐκκ[λησίας μερῶν οὐκ ὀλίγη γίνεται φροντὶς προσενώσεως, καὶ τοῦ τὴν ὀρθό-] |31 δοξον περὶ τοῦ ζητουμένου ἔννοιαν ἀνακαλυφθῆναι μεγίσ̣τ̣ην ὅ̣τ̣ι̣ δείκ[νυ]σ̣ι τὴν προμήθειαν· εἶναι γὰρ τὴν ἐπὶ τούτοις εἰρήνην ἀπαρχὴν καὶ τῆς τοῦ ἡμετέ[ρου] κ̣ράτους εἰρηναίας ἐν ἅπασι καταστάσεως μετ’ εὐελπίστου γνώμης πεπί[στευκε. Τοιγάρτοι καὶ τὸν ἁγιώτατον καὶ οἰκουμενικὸν πατριάρχην, μετὰ] |32 τῶν ἑτέρων ἁγιωτάτων πατριαρχῶν, τοῦ τε τῆς Θεουπόλεως μεγάλης Ἀντιοχείας καὶ τοῦ τῆς ἁ[γίας] Σιὼν [τῆς π]όλεως Ἱερουσαλὴμ, συγκαλεσαμένη, καὶ τὴν ἐνδημοῦσαν τηνικαῦτα τῇ βασιλίδι τῶν π̣[όλεως] θ̣ε̣ί̣αν καὶ ἱερὰν τῶν τοῦ Χριστοῦ ἀρχιερέων σύνοδον συναθροίσασα τ̣ὰς [χρήσεις τῶν τὴν τοιαύτην ἐξηγησαμένων φωνὴν θεοφόρων] |33 πατέρων, εἰς μέσον προτεθῆναι ᾠκονομήσατο καὶ μετ’ ἀκριβοῦς βασ̣[αν]ισθῆναι κατεξετάσεως. Καὶ γοῦν αἱ μὲν δοκιμασθεῖσαι τῷ τοῦ λ[όγου] π̣υρὶ ὡς εὔροιζον χρυσίον εὐρέθησαν, μηδὲν ὑπόχαλκον [ἐφελκόμεναι ὃ πρότερόν τισιν ἐνομίζετο· αἱ δὲ] |34 τῶν μέχρι τότε ἀντιλεγόντων ἐνστάσεις καὶ ἀσύμφωνοι φωναὶ δι[αλ]ύ̣ο̣ν̣τ̣α̣ι τῇ δὲ μιᾷ κεφαλῇ τῶν πάντων Χριστῷ τὸ διασπασθῆναι κινδυ̣[ν]εῦον σῶμα τῆς ἐκκλησίας συναρμολογεῖται καὶ συμβιβάζεται, καὶ οἱ ἐκ̣ [τῆς αὐτῆς κολυμβήθρας υἱοθετηθέντες ἀδελφὰ φρο-] |35 νοῦντες καὶ ὁμογνώμονες γίνονται. Ἐντεῦθεν καὶ ὁρογραφεῖται τὰ περὶ τῆς [τοι]αύτης τοῦ κυρίου φωνῆς, ὅπως ἀκολούθως τοῖς ἀνέκαθεν τῶν ἱερῶν συν[ό]δ̣ων εὐσεβεστάτοις δόγμασιν ὀφείλει παραλαμβάνεσθαι. Κεκύρωτα[ι γὰρ κατὰ τὰς διαφόρους μὲν ἑτέρας, παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων ἐκ-] |36 δοθείσας ἐξηγήσεις, νοεῖσθαι ταύτην καὶ λέγεσθαι· οὐ μὴν̣ [δ]ὲ, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐν τῷ Χριστῷ ἀνθρωπίνην κτιστὴν καὶ περιγρα[π]τ̣ὴν φύσιν, καθ’ ἣν ὁ αὐτὸς Χριστὸς πάσχειν τότε πεφυ[κυῖαν καὶ πέπονθε, καὶ τὰς λοιπὰς τῆς τοιαύ-] |37 της φύσεως ἰδιότητας· ὡς ἐντεῦθεν καὶ τὴν ἀληθῆ τοῦ κ[υρίου ἐ]νανθρώπησιν εἴτουν σάρκωσιν σώζεσθαι, καὶ τὸ τῶν φύσε̣ω̣ν̣ ἄφυρτον ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ μιᾷ ὑποστάσει συντηρεῖσθαι καὶ ἀσυ̣[γχύτουξ τὰς ἰδιότητας. Ἐν δὲ τῷ τοιούτῳ εὐσεβογράφῳ] |38 τόμῳ καὶ ἡ βασιλεία ἡμῶν οἰκειογράφοις ἐρυθροῖς ὑπεσ[ημ]ήνατο γράμμασιν, οὕτω πρὸς ἔπος διαλαμβάνουσι· + στοιχῷ ταῖς γνώμαις τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν καὶ τῆς θείας καὶ ἱερᾶς συν̣[όδου, καὶ λέγω, ὅτι αὑτη ἡ σὰρξ τοῦ κυρίου ἑξ αὐτῆς] |39 ἑνώσεως ὑπερυψωθεῖσα καὶ ἀνωτάτω πάσης τιμῆς ὑπερκειμένη, ὡ[ς ἐξ] ἄκρας ἑνώσεως ὁμόθεος γενομένη, ἀμεταβλήτως, ἀναλλοιώτω[ς,] ἀ̣συγχύτως καὶ ἀτρέπτως, διὰ τὴν καθ’ ὑπόστασιν ἕνωσιν καὶ [ἀχώριστος καὶ ἀδιάσπαστος μένουσα τῷ προσλαβο-] |40 μενῳ αὐτὴν θεῷ λόγῳ, ἰσοκλεῶς αὐτῷ τιμᾶται καὶ προσκ[υν]εῖται μιᾷ προσκυνήσει, καὶ τοῖς βασιλικοῖς καὶ θείοις ἐγκαθ[ί]δρυται θώκοις ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρὸς ὡς τὰ τῆς θεότητος αὐχήματα κατ[απλουτήσασα, σωζομένων τῶν ἰδιοτήτων τῶν] |41 φύσεων. • Καὶ οὕτως ὁ τῆς ἀδιαιρέτου τριάδος κα` μετά̣ τ̣ὴν σάρκω̣[σ]ιν εἶς κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ἐν δὲ τῇ ἀδιαιρέτῳ αὐτοῦ μιᾷ ὑποστάσει δι̣π[λοῦ]ς̣ τ̣ε̣ καὶ σ̣ύνθετος ἐν ἀσυγχύτοις ταῖς φύσεσι, τὴν ἐξ ἀσυ̣μ̣φ̣ω̣ν̣[ίας διαιρεθῆναι καὶ τῷ τῆς ἀντιλογίας ὕδατι] |42 καταβυθισθῆναι κινδυνεύουσαν ἐκκλησίαν εἰς ἓν συνήγαγε καὶ ἀνέγαγε· κ̣α̣ὶ̣ ὡ̣ς θεοῦ καὶ ἀνθρώπων μεσίτης καὶ νῦν ἐν ἑαυτῷ τοῦς πάντας κατήλλαξε̣ν̣. [Ἐ]π̣εὶ δὲ ὁ τῆς κακίας πατὴρ ἐν ἀποκρύφῳ τῆς ἐνέδρας καθήμεν̣[ος, καὶ τοῦ τῶν ἀνθρώπων τῷ γένει ἐπιβουλεύειν οὐκ ἀπεχό-] |43 μενος, μετὰ τῆς συνέθους καὶ αὖθις ἀναιδείας προσέβαλε καὶ ἐχόμ̣ε̣[να τ]ρ̣ί̣β̣ων ἔθετο σκάνδαλα, πάλιν ὁ θεμελιῶν τὴν τῆς ἐκκλησίας γῆν ἐπὶ τὴν ἀσ[φά]λειαν αὐτῆς ἐξ οὐρανοῦ πρὸς ταύτην ἐπέβλεψε· καὶ συνοδικὴ πάλιν ἐπὶ τοῖς [λεγομένοις γίνεται κατεξέτασις καὶ γράμμα πάλιν ἐκί-] |44 θεται παρά τῶν ἐν ὑποψίᾳ μὲν γεγονότων, πληροφορῆσαι δὲ τὴν ἐκκλησίαν [ἀπ]αιτηθέντων περὶ τῆς ἑαυτῶν συνειδήσεως· ἐν ᾧ καὶ ἕκαστος τούτων οἰκειοχείρω[ς] ὑ̣πέγραψεν, ἀναθέματι καθυποβλάλλων τοὺς ἐναντία φρονήσαντας [ταῖς προεκτεθείσαις τῆς ἡμῶν βασιλείας γνώμαις καὶ τῶν] |45 ἁγιωτάτων πατριαρχῶν καὶ τῆς ἱερᾶς καὶ θείας συνόδου ἀφ’ οὗ τὸ κῦρος ἐδέξαν[το,] καὶ οὕτω διὰ βίου φρονήσοντας. Πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοῦς τῇ κενώσει μόνῃ τὴν τοι[αύ]την φωνὴν προσαρμόζοντας ἢ τῇ κατὰ ψιλὴν ἐπίνοιαν διαιρέσει, ὁπ[ότε ἡ τοῦ κυρίου σὰρξ ὡς μηδὲ τῇ θεότητι ἑνωθεῖσα καθ’ ἑαυτὴν] |46 νοεῖται καὶ κρίνεται (καθ’ ὃν τρόπον καὶ δούλη καὶ ἀγνοοῦσα λέγεται), οὐ μ̣[ὴν] ἀλλὰ καὶ τοὺς λέγοντας τὴν τοιαύτην φωνὴν παρὰ τοῦ κυρίου ῥηθῆναι τὸ τῆς κοινῆς φύσεως τῶ[ν ἀ]νθρώπων ὑποδυομένου πρόσωπον, ὥσπερ καὶ ἐγκαταλειφθῆναι παρὰ τοῦ πατρὸς ἐπὶ στ[αυροῦ κρεμάμενος ἀνακέκραγεν, ὅπερ οἱ θεῖοι πατέρες προσώπῳ] |47 τῆν κοινῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως λεχθὲν ἐκλαμβάνονται (ἐκείνης γὰρ πάντως ἡ ἐ̣[γκ]α̣τάλειψις, ἣ ταῖς ἁμαρτίαιας, ὑπόδικος γένοινεν· οὐ γὰρ δὴ Χριστοῦ αὐτοῦ, ὃς ἁμα[ρ]τ[ίαν οὐ]κ ἐποίησεν οὐδέ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ), καὶ τοὺς τοιούτους οὖν ἅπαντας ὑπ̣[οδίκους ἔθεντο τῇ καταδίκῃ τοῦ ἀναθέματος. Ἐπὶ δὲ τῷ τοιού-] 48| τῳ γράμματι καὶ συνοδικὸν προέβη σημείωμα τὰ συνενεχθέντα διαγράφον ἀριδ[ηλ]ό̣τ̣ατα· καὶ νῦν ἱδοὺ κατὰ τὴν ἐν ᾄσματι νύμφην ἡ τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησία προφαίνουσ̣α τ̣ὴν πνευματικὴν [αὐ]τῆς ἀγαλλίασιν, ὁ χειμών φησι παρῆλθε δἰ οὗ ἀγάπη τῶν πολλῶν ἀπεψύγετο, ὁ ὑε̣[τὸς ἀπῆλθεν, αἱ ῥαγδαιόταται τῶν ἀντιθέων ἐπιγοραὶ διελύθησαν, τὰ ἄνθη τῆς] |49 ἀληθείας ὤφθη ἐν τῇ γῇ. Τῆν γὰρ τοῦ νυμφίου φωνὴν ἠκουτίσθη, ὅτι ἡ φω̣ν̣ὴ̣ [αὐτοῦ ἡδεῖα· ἡ γὰρ τοῦ κυρίου φωνὴ, περὶ ἧς ἡ ζήτησις ἦν, τοῖς ὀρθοῖς τῶν ἀληθείας κηρύκ]ων κρατυνθεῖσα λόγοις ἀπεδόθη τοῖς αὐτῆς τροφίμοις μετὰ τῆς εὐσεβ[είας κηρύττεσθαι· καὶ ἱδοὺ νῦν αἱ νεφέλαι παρῆλθον ἀπὸ] |50 τῆς τηλαυγήσεως τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς τὸ σκότος τῆς ἀγνοίας λύσαντος καὶ σκεδάσα̣[ντος· καὶ οἱ τοῦ σκανδάλου λίθοι τῶν ἡμετέρων τρίβων μετῄρθησαν· καὶ οἱ πό]δ̣ε̣ς̣ ἡ̣μ̣ῶν ἐν εὐρυχόρῳ τῆς ἀληθείας ἑστήκασι, καὶ ὁ τὴν πτέρναν τηρῶν τῆ̣ς̣ κ̣[αρδίας ὄφις καραπεπάτηται· καὶ μία γέγονεν ἐκκλησία κοινῶς] |51 δοξολογούντων τὸν κύριον.
3. Διὸ δὴ καὶ ἡ βασιλεία ἡμῶν καὶ νῦν ἐπικυροῦσα τὰ παρὰ τ̣ῶ̣[ν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν καὶ τῆς συνειλεγμένης θείας καὶ ἱερᾶς ταύτης συνόδου ὁροθετηθέντα, καὶ βεβα]ιότατα διαμένειν ἐθέλουσα, τὸ παρὸν εὐσεβὲς ἐκτίθεται ἴδικτον, δι’ οὗ [καὶ πᾶσι τοῖς ὑπὸ τὴν ῥωμαϊκὴν ἐπικράτειαν ταύτης ἔχεσθαι] |52 τῆς ὀρθοδόξου γνώμης παρακελεύεται. Εἰ δέ τις ἐναντιοφρονῶν ἑξῆς [φωραθήσεται καὶ τὴν παροῦσαν ἡμῶν εὐσεβῆ γραφὴν παραλογιζόμενος, εἰ μὲν ἐπίσκοπός] ἐστιν ἢ κληρικὸς ἢ τῷ τῶν ἱερωνέμων ἐν μοναχοῖς καταλόγῳ σύστοιχος, τὸν τοιοῦτον θ[εσπίζομεν τῷ τῆς καθαιρέσεως ἐπιτιμίῳ καθυποβάλλεσθαι·] |53 εἰ δὲ τῶν ἐν ἀξιώμασι καὶ τῶν ἐντελεστέρων τελεῖ, δημεύσει τε ὑποκεῖσθαι καὶ τῇ ἀφαιρέσει [τοῦ ἀξιώματος· εἰ δὲ τῆς τῶν ἱδιωτῶν μερίδος καθέστηκεν, ὑπερορίαν τῆς τε βασιλίδος τῶν πόλεων καὶ πάσην ἁπ]λῶς κατακρίνεσθαι πόλεως, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τῇ αὐστηρίᾳ τῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων ὑπάγ̣[εσθαι. Μηνὶ ἀπριλλίῳ ἰνδικτιῶνος ιδʹ τοῦ ͵ϛχοδʹ ἔτους.]

"Manuel, loyal au Christ-Dieu, basileus porphyrogénète, très pieux autokrate des Ro-mains, toujours vénéré, auguste, Isaurique, Cilinique, Arménique, Dalmatique, Hongrique, Croatique, Lazique, Ibérique, Bulgarique, Serbique, Tchèque, Kazharique, Gothique, repré-sentant de Dieu, coiffé par la providence de la couronne du grand Constantin, dispensant par son esprit, la justice pour tous, même pour ceux qui sont en dehors de notre pouvoir, à tous nos sujets qui aiment le Christ, de notre cité impériale gardée de Dieu, et aussi aux habitants de nos provinces terrestres et maritimes sous le pouvoir de notre Empire. (…)"


Corpus__Constantinople_98

Théophile et Michel III (839-840 et 840-841) - Sainte-Sophie - Portes de bronze du vestibule sud-ouest.
CURTIS & ARISTARCHI BEY, ΚΕΦΣ, 16, 1885, suppl.,p. 30, n° 127 ; ANTONIADES, 1907, I, p. 148-149 ; C. MANGO, DOP, 21, 1967, p. 253-254.

1. Κύριε βοήθει
2. Θεοφίλῳ δεσπότῃ
3. Θεοτόκε βοήθει
4. Θεοδώρᾳ αὐγούστῳ
5. Χριστὲ βοήθει
6. Ἰωάννῃ πατριάρχῃ
7. ἔτους ἀπὸ κτίσεως
8. κόσμου ͵ϛτμζʹ ἰνδικτιῶνος βʹ

Corrigé ensuite :
6. Μιχαὴλ δεσπότῃ
8. ͵ϛτμθʹ ἰνδικτιῶνος δʹ

"Seigneur secours le maître Théophile, Mère de Dieu secours l’impératrice Théodora, Christ secours le patriarche Jean, l’an de la fondation du monde, 6347, indiction 2 =838/839).

Corrigé en : Christ secours le maître Michel, l’an de la fondation du monde, 6348, indiction 4 (=840/841). "


Corpus__Constantinople_99

Théophile et Michel III (840-842) - Sainte-Sophie - Portes de bronze du vestibule Saud-Ouest.
CURTIS & ARISTARCHI BEY, ΚΕΦΣ, 16, 1885, suppl.,p. 30, n° 127 ; ANTONIADES 1907, I, p. 147 (fig. 183).

[Θεοφίλου καὶ] Μιχαὴλ νικητῶν

"(De Théophile et) de Michel les vainqueurs. "


Corpus__Constantinople_100

Isaac Comnène, frère de Jean II Comnène (1093 - ap. 1152) - Mosaïque - Eglise Saint-Sauveur.
UNDERWOOD, 1962, I, p. 45.

+ Ὁ υἱὸς τοῦ ὑψηλοτάτου βασιλέως Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ,Ἰσαάκιος ὁ πορφυρογέννητος.

"Le fils du très haut basileus Alexis Comnène, Isaac, le porphyrogénète."


Corpus__Constantinople_101

Jean II Comnène (1142-1143) - Monastère de la Vierge Peribleptos.
CIG IV 8754 ; MENTZOU-MEIMARE, DΧΑΕ IV, 9, 1977-1979, n° 97 (d’après CIG) ; BARZOS, Ἡ γενεαλογία τῶν Κομνηνῶν, 1984, I, 203, **2 (d’après CIG) ; RHOBY, Byzantinische Epigramme-Fresken und mosaiken, n° 213, p. 304-305.

Ἄναξ καριτώνυμος, ἀριστεὺς μέγας, Ἀλεξίου παῖς,
Μανουὴλ φυτοσπόρος, Κομνηνὸς, Δούκας,
πορφυρόβλαστος κλάδος.

"Maître nommé par la grâce, qui fait de grande action, fils d’Alexis, père de Manuel, Comnène, Doukas, de la branche des porphyrogénètes."


Corpus__Constantinople_102

Nicéphore Phocas (décembre 969) - Eglise des Saints-Apôtres, épitaphe.
JEAN SKYLITZES, Synopsis historikon, éd. THURN, p. 282.

Τὸν ἀνδρασί πρὶν καὶ τομώτερον ξίφους
πάρεργον οὗτος καὶ γυναικὸς καὶ ξίφους.
ὃς τῷ κράτει πρὶν γῆς ὅλης εἶχε κράτος,
4ὥσπερ μικρὸς γῆς μικρὸν ᾤκησε μέρος.
τὸν πρὶν σεβαστόν, ὡς δοκῶ, καὶ θηρίοις,
ἀνεῖλεν ἡ σύγκοιτος ἕν δοκοῦν μέλος.
ὁ μηδὲ νυξὶ μικρὸν ὑπνώττειν θέλων
8ἐν τῷ τάφῳ νῦν μακρὸν ὑπνώττει χρόνον.
θέαμα πικρόν. ἀλλ’ ἀνάστα νῦν ἄναξ,
καὶ τάττε πεζούς, ἱππότας, τοξοκράτος
τὸ σὸν στράτευμα, τὰς φάλαγγας, τοὺς λόχους.
12ὁρμᾷ καθ’ ἡμῶν Ῥωσικὴ πανοπλία,
Σκυθῶν ἔθνη σφύζουσιν εἰς φονουργίας,
λεηλατοῦσι πᾶν ἔθνος τὴν σὺν πόλιν,
οὓς ἐπτόει πρὶν καὶ γεγραμμένος τύπος
16πρὸ τῶν πυλῶν σὸς ἐν πόλει Βυζαντίου.
ναί μὴ παρόψει ταῦτα. ῥῖψον τὸν λίθον
τόν σε κρατοῦντα, καὶ λίθοις τὰ θηρία
τὰ τῶν ἐθνῶν δίωκε. δὸς δὲ καὶ πέτρας
20στηριγμὸν ἡμῖν ἀρραγεστάτην βάσιν.
εἰ δ’ οὐ προκύψαι τοῦ τάφου μικρὸν θέλεις,
κἂν ῥῆξου ἐκ γῆς ἔθνεσιν φωνὴν μόνην.
ἴσως σκορπίσῃ ταύτῃ καὶ τρέψῃ μόνῃ.

"Jadis pour les hommes plus tranchant que l’acier, Le voici victime d’une femme et du fer. Jadis en son pouvoir tenait la terre entière ; Tout petit désormais, un arpent lui suffit ; Lui qu’on a vu jadis aux fauves même auguste, Son épouse l’a tué, elle qui semblait être Un membre de son corps. Et lui qui refusait De sommeiller un peu même pendant les nuits, Au tombeau le voici, dormant d’un long sommeil. Spectable déplorable ! Mais, prince, levez-vous ! Rangez vos fantassins, vos chevaux, vos archers, De toute votre armée, phalanges et cohortes ! Les Russes tout armés sur nous se précipitent Et les nations scythes veulent nous massacrer. Les peuples se rassemblent pour piller notre ville, Eux qu’effrayait jadis ton simple portrait Qu’on avait affiché aux portes de Byzance. Non, ne regardez point tout cela sans agir ! Rejetez loin de vous la pierre qui vous tient, Et lapidez ces bêtes, les nations barbares, Afin de les chasser. Donnez-nous un rocher, Assise inébranlable où nous mieux affermir ! Si de votre tombeau vous ne voulez sortir Jetez du moins un cri de terre aux nations. Peut-être à ce seul bruit les verra-t-on s’enfuir. Sinon, en votre tombe accueillez-nous ensemble. Même après votre mort, vous saurez en effet Assurer le salut du peuple des chrétiens, Vous que, sauf une femme, on aura vu tout vaincre, Victorieux Nicéphore !

(Texte traduit par B. Flusin). "


Corpus__Constantinople_103

Constantin VII (913-959) ? - Palais - Dédicace de la porte maritime.
LIETZMANN, dans MAMBOURY & WIEGAND, Kaiserpaläste von Konstantinopel, 1934, p. 7, n. 19 ; MANGO, dans MOSS & KIEFER, Byzantine East, Latin West. Art-Historical Studies in Honor of Kurt Weitzmann, Princeton, 1995, p. 645-649.

- - - - σε πῦρ τὸ θεῖον προσκυνῶν δὲ Χριστὲ - - - -
- - - - λάβοι τὸ κῦρος γῆς ὅλης, Κωνσταντῖνος - - - -
- - - - σε καὶ νόες.

"...le divin feu des flatteurs. Christ...
...Le seigneur de toute la terre, Constantin...
...et aie une pensée. "


Corpus__Constantinople_104

Léon III - Constantin V (vers 726-730) - Palais - Portes de bronze de la Chalcè.
THEODORE STOUDITE, Refutatio, PG 99, col. 437C ; GRABAR, L’iconoclasme byzantin, p. 130 ; KOUTRAKOU, La propagande impériale, p. 149, n. 487.

Ἄφωνον εἶδος, καὶ πνοῆς ἐξηρμένον
Χριστὸν γράφεσθαι μὴ φέρων ὁ δεσπότης
Ὕλῃ γεηρᾷ ταῖς γραφαῖς πατουμένῃ
Λέων σὺν υἱῷ τῷ νέῳ Κωνσταντίνῳ,
Σταυροῦ χαράττει τὸν τρισόλβιον τύπον,
καύχημα πιστῶν, ἐν πύλαις ἀνακτόρων.

"L’empereur… ne peut admettre une image du Christ sans voix, sans souffle, et l’Écriture s’oppose à la figuration du Christ par sa (seule) nature humaine ; voici pourquoi Léon avec (son fils) le nouveau Constantin tracent sur la porte du palais le signe trois fois heureux de la croix, gloire des fidèles. (trad.. A. Grabar)"


Corpus__Constantinople_105

Irène (787) - Palais - Portes de bronze de la chalcè.
Scripor incertus, Bonn, p. 355 ; GRABAR, L’iconoclasme byzantin, p. 130 ; AUZEPY, L’histoire des iconoclastes, p. 152-153.

Ἐπειδὴ γὰρ ἐγέγραπτο ἐπάνω τῆς εἰκόνος ὅτι·
Ἥν καθεῖλε Λέων ὁ δεσπόζων,
ἐνταῦθα ἀνεστήλωσεν Εἰρήνη.

"L’icône, détruite ici même par l’empereur Léon, a été relevée par Irène."


Corpus__Constantinople_106

Michel III (856-867) - Palais - Inscription sur mosaïque du Chrysotriclinium.
CEPHALAS, Anthologie grecque, éd. WALTZ, 1928, I, p. 41 ; Der NERSESSIAN, « Le décor des églises du IXe siècle », dans Actes du VIe congrès International des études byzantines, Paris, 1948, II, p. 315-320 ; GRABAR, L’iconoclasme byzantin, 1957, p. 185.

1Ἔλαμψεν ἀκτὶς τῆς ἀληθείας πάλιν |2καὶ τὰς κόρας ἤμβλυνε τῶν ψευδηγόρων· |3ηὔξησεν εὐσέβεια, πέπτωκε πλάνη, |4καὶ πίστις ἀνθεῖ καὶ πλατύνεται χάρις. |5Ἰδοὺ γὰρ αὖθις Χριστὸς εἰκονισμένος |6λαμπει πρός ὕψος τῆς καθέδρας τοῦ κράτους |7καὶ τὰς σκοτεινὰς αἱρέσεις ἀνατρέπει. |8Τῆς εἰσόδου δ’ ὕπερθεν ὡς θεία πύλη |9στηλογραφεῖται καὶ φύλαξ ἡ Μαρθένος. |10Ἄναξ δὲ καὶ πρόεδρος ὡς πλανοτρόποι |11σὺν τοῖς συνεργοῖς ἰστοροῦνται πλησίον. |12Κύκλῳ δὲ παντὸς οἷα φρουροὶ τοῦ δόμου |13νόες, μαθηταὶ, μάρτυρες, θυηπόλοι. |14Ὅθεν καλοῦμεν χριστοτρίκλίνον νέον |15τὸν πρὶν λαχόντα κλήσεως χρυσωνύμου, |16ὡς τὸν θρόνον ἔχοντα Χριστοῦ κυρίου |17Χριστοῦ τε μητρὸς, χριστοκηρύκων τύπους |18καὶ τοῦ σοφουργοῦ Μιχαὴλ τὴν εἰκόνα.

"Le rayon de la vérité s’est remis à briller et il a ébloui les yeux des imposteurs ; la piété s’est fortifiée, l’erreur est tombée, et la foi refleurit et la grâce s’étend. Voici en effet que de nouveau l’image du Christ resplendit au-dessus du trône impérial et renverse les ténébreuses hérésies. Au-dessus de l’entrée, comme une porte du ciel, est placée une gardienne, la Vierge. Le souverain et le patriarche, comme étant ceux qui ont chassé l’erreur, sont avec leurs collaborateurs représentés auprès d’elle. Puis, en cercle tout autour, comme les protecteurs de tout le palais, les esprits, les disciples, les martyrs, les prêtres. Voilà pourquoi nous appelons « nouvelle salle du Christ » cette pièce qui autrefois devait à l’or le nom qu’elle portait ; car elle possède le trône du Christ notre Seigneur, celui de la mère du Christ et l’image des hérauts du Christ, avec celle de Michel, dont les actes sont guidés par la sagesse. (trad.. P. Waltz)."


Corpus__Constantinople_107

Michel III (856-867) - Palais - Inscription sur mosaïque du Chrysotriclinium.
CEPHALAS, Anthologie grecque, éd. WALTZ, Paris, 1928, I, p. 41 ; Der NERSESSIAN, « Le décor des églises du IXe siècle », dans Actes du VIe congrès International des études byzantines, Paris, 1948, II, p. 315-320.

Ὡς τὴν φαεινὴν ἀξίαν τῆς εἰκόνος
τῆς πρὶν φυλάττων, Μιχαὴλ αὐτοκράτωρ,
κρατῶν τε πάντων σαρκικῶν μολυσμάτων,
ἐξεικονίζεις καὶ γραφῇ τὸν Δεσπότην,
ἔργῳ κρατύνων τοὺς λόγους τῶν δογμάτων.

"Parce que tu veux préserver l’éclatante dignité de l’ancienne image, Michel, autocrator, et triompher de toutes les souillures charnelles, tu représentes aussi notre Seigneur en faisant graver ses traits, fortifiant ainsi par des actes, les paroles des dogmes. (Trad. P. Waltz)"


Corpus__Constantinople_108

Manuel Comnène (1143-1180) - Colonne en porphyre.
CIG IV, n° 8790 ; P. A. DETHIER, « Περὶ τοῦ πορφύρου κίονος τοῦ Μ. Κωνσταντίνου », ΚΕΦΣ, 4, 1871, p. 28 ; inscription relue sur place.

[---]
Τὸ θεῖον ἔργον ἐνθάδε φθαρὲν χρόνῳ
Καινεῖ Μανουὴλ εὐσεβὴς
αὐτοκράτωρ,
[---]

"...Manuel, le pieux autocrate, a restauré cette oeuvre divine ruinée par le temps..."


Corpus__Constantinople_109

Constantin VII Porphyrogénète (vers 945) - Colonne.
CIG IV, 8703 ; PALUKA, BZ 5, 1896, p. 158-159.

1+ Τὸ τετράπλευρον θαῦμα τῶν μεταρσίων |2χρόνῳ φθαρὲν Κωνσταντῖνος νῦν δεσπότης |3οὗ Ῥωμανὸς παῖς δόξα τῆς σκηπτουχίας |4κρεῖττον νεουργεῖ τῆς παλαὶ θεωρίας· |5ὁ γὰρ κολοσσὸς θάμβος ἦν ἐν τῇ Ῥόδῳ |6καὶ χαλκὸς οὗτως θάμβος ἐστὶν ἐνθάδε.

"Cet étonnant et haut monument aux quatre faces, ruiné par le temps, Constantin, maintenant le maître, dont le fils Romain est la gloire du pouvoir, l’a remis en meilleur état qu’on le voyait autrefois. Le colosse de Rhodes était un objet d’étonnement ; celui-ci, en bronze, est un objet d’admiration."


Corpus__Constantinople_110

Romain III Argyre (1028-1034) - Eglise de la Vierge Peribleptos.
CIG IV 8793

Ῥωμανός, ἐν κυρίῳ τῷ Θεῷ πιστὸς, αὐτοκράτωρ,
βασιλεὺς Ῥωμαίων, ὁ κτήτωρ.

"Romain, dans le Christ-Dieu, pieux autocrate, basileus des Romains, le fondateur."


Corpus__Constantinople_111

Michel VII (1071-1078) - Eglise Saint-Christophe.
CIG IV 8796

Ὁ ἄγιος Χριστοφόρος.

+ Ὁ Μιχαὴλ πλουτῶ σὲ τὸν Χριστοφόρον
κράτει κράτος σου, μάρτυρ, ἐστηριγμένος
καὶ σε στεφανῶ σῶν δ’ ἀπαρχῶν τὸ στέφος.

"(en cours de traduction) "


Corpus__Constantinople_112

Théophile (834) - Arsenal de Constantinople. Inscription fausse, probablement reconstruite au XVe siècle.
CIG IV 8680

1Ἀπὸ κτίσεος κόσμου |2͵ϛτμβʹ, ἀπὸ δὲ |3Χριστοῦ ἔτους ωλδʹ |4βασιλεὺς Θεόφιλος, |5υἱὸς Μιχαήλου ΒΗΓΑ, |6ἄρχων δίκαιος καὶ |7εὐλαβὴς καὶ πρὸς τοὺς |8αὐτοῦ παροίκους ἀνὴρ |9ἀγαθός, ἔκτισεν πρὸς |10ἀνάπαυσιν τοῦ λαοῦ |11τοῦτον μεγαλότατον |12ἀρσηνάλην.

"L’an de la création du monde 6342 (?), l’an du Christ 834, le basileus Théophile, fils de Michel (…) chef juste et prudent, homme bon envers ses prochains, a achevé, pour le bien-être du peuple, ce très imposant arsenal."


Corpus__Constantinople_113

Constantin IV (678-685) - Colonne.
CIG IV 8788 ; MISSIOU, Byzantina, 13, fasc. 2, 1985, p. 1477-1486 d’où SEG 36, 1986, 668

Νικᾷ ἡ τύχη
Κωνσταντίνου
μεγάλου βασιλέως
τοῦ συστατικοῦ νικητοῦ
καὶ βενέτων τῶν
εὐνοούντων.

"Que triomphe la fortune de Constantin grand basileus, victorieux unificateur et bienveillant envers les bleus."


Corpus__Constantinople_114

Empereur inconnu - Rempart - Fragment.
MANGO & ŠEVCENKO, DOP 32, 1978, p. 21, n°26.

- - - μεγιστος εὐσεβής ? - - -

"...très grand et pieux..."


Corpus__Constantinople_221

Léon III-Constantin V - Dédicace en lettres de briques - Tour 63
Inédit ?

. . .]Ε./[. . .]VΟ̣ΝΟΕ̣. .Χ̣ καὶ
ΘΕV.Ο[. . 9 . .]. Ο[. . .]

""


haut de page